Architektura wiejska

3 listopada 2015 15:44
chata wiejska, Skansen w Kuligowie nad Bugiem

Wiek XVIII oraz początek XIX stulecia charakteryzowały się wzmożonym ruchem budowlanym, stąd na obszarze województwa mazowieckiego spotkamy ogromną różnorodność zabytków, także w obrębie architektury drewnianej. Zachowało się jeszcze kilka tysięcy tego typu obiektów, a wśród nich miejskie i wiejskie domy, zabudowania gospodarcze i użytkowe - spichlerze, stodoły, czy ostatnie wiatraki. Mazowiecki Szlak Tradycji pozwala na nowo odkryć i uwypuklić bogactwo tego krajobrazu, prezentując głównie drewniane zabytki usytuowane na terenach wiejskich oraz małomiasteczkowych.

Najliczniej obecne są tu obiekty sakralne z niemalże wszystkich powiatów. Najczęściej stawiano je wykorzystując konstrukcję wieńcową, ściany szalowano, dla zabezpieczenia przed skutkami pogody, a dach kryto gontem. Obecnie stan tych budynków jest różny. Z biegiem lat przechodziły liczne zmiany: najczęściej tradycyjne poszycie dachu zastępowano blachą, czy dobudowywano dodatkowe pomieszczenia zniekształcające pierwotną formę bryły. Zmianie wciąż ulega otoczenie świątyń, zazwyczaj stanowiące przepiękny starodrzew, który wycina się na poczet krzewów iglastych lub zwykłej trawy. Niejednokrotnie wyrokiem dla starych kościołów jest budowa nowego, okazalszego budynku, do którego przenosi się część wyposażenia. Z drugiej strony istnieje wiele pozytywnych przykładów, świadczących o dbałości i poszanowaniu.

Nieodłącznym elementem budowli sakralnych jest ich wnętrze wraz z wyposażaniem (ambony, ołtarze, chrzcielnice, obrazy, figury, organy) i zdobnictwem w postaci malowideł, polichromii, rzeźbiarskiej snycerki. Ponadto każdy z kościołów ma swoją niepowtarzalną i często niezwykłą historię. Czasem jest ona związana z figurami lub obrazami, będącymi na wyposażeniu świątyni, czasem z losami patrona albo fundatora. Powstaniu wielu budowli towarzyszą niesamowite zdarzenia, zawarte w lokalnych legendach. Ciekawym wątkiem są odkrycia czynione podczas remontów i prac konserwatorskich, pozwalające wzbogacić historię tych obiektów.

Oprócz drewnianych kościołów na ścieżce spotkamy także skanseny, pojedyncze zagrody, czy gospodarstwa, których właściciele uratowali stare budynki tworząc z nich swoją przestrzeń do życia i pracy. Więcej o tych obiektach opowiemy w ścieżce MIEJSCA, która skupia małe centra kultywowania i zachowania tradycyjnej kultury, również architektury.


Kościół pw. św. Anny wraz z dzwonnicą w Zwoli Poduchownej

Kościół pw. św. Anny wraz z dzwonnicą w Zwoli Poduchownej

Boży znak

Jak dowiadujemy się z zapisków historycznych, kościół w Zwoli Poduchownej powstał w 1529 roku staraniem miejscowego dziedzica - Jana Zwolskiego. W swojej długiej historii przeżył już nie jedno: przejście w ręce protestantów, pożar,... Czytaj dalej

Kościół pw. Świętej Trójcy w Parciakach wraz z dzwonnicą

Kościół pw. Świętej Trójcy w Parciakach wraz z dzwonnicą

Pochodzącą z drugiej połowy XIX wieku świątynię przeniesiono do Parciaków wraz z dzwonnicą, z oddalonej o 25 km. Czarni pod Myszyńcem. Relokacja kościoła rozpoczęta w 1905 roku, trwała cztery lata i zakończyła się konsekracją oraz erygowaniem parafii. Drewniany kościół... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Lekowie

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Lekowie

Legenda głosi, że fundatorką pierwszego kościoła w Lekowie mogła być żona Bolesława Śmiałego? Zapewne nigdy już nie dowiemy się, czy w legendzie tej tkwi ziarnko prawy, natomiast na królewskie pochodzenie fundatora świątyni wskazywać może niezwykle bogate uposażenie jej ... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Aniołów Stróżów w Słupnie

Kościół pw. św. Aniołów Stróżów w Słupnie

Przez rok w czasie II wojny światowej posługę sprawowali tu internowani przez Niemców arcybiskup płocki Antoni Julian Nowowiejski oraz biskup Leon Wetmański, wywiezieni później wraz z proboszczem parafii do obozu koncentracyjnego w Działdowie i tam zamordowani. Kościół... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Łęgonicach Dużych

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Łęgonicach Dużych

Łęgonice Duże to wieś, zdawałoby się zapomniana przez świat. Kościół stoi w centrum, jednak dookoła rozciągają się podmokłe łąki i pastwiska.

O wiosce Łęgonice wspominał już papież Innocenty II w Złotej Bulli z 1136 roku. W XIII wieku... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Wojciecha i św. Marcina w Lewiczynie wraz z dzwonnicą

Kościół pw. św. Wojciecha i św. Marcina w Lewiczynie wraz z dzwonnicą

Pierwszy kościół został wzniesiony na wzgórzu, które w XIII wieku, według legendy, wojsko księcia mazowieckiego usypało czapkami w podzięce Bogu za odniesione zwycięstwo nad wrogiem. Wielką odwagę i wyczyn wojska nazwano „lwim czynem”, od czego wzięła się nazwa osady.... Czytaj dalej

Kościół pw. Świętego Bartłomieja Apostoła w Paprotni

Kościół pw. Świętego Bartłomieja Apostoła w Paprotni

Historia kościoła w Paprotni to splot wydarzeń, które układają się w ciekawą opowieść. Najstarsza wzmianka o nim pochodzi z XV-wiecznych dokumentów. Około 1750 roku na miejscu starego kościoła stolnik drohicki i dziedzic Mordów Baltazar Ciecierski wybudował obecną... Czytaj dalej

Kościół pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła w Wodyniach

Kościół pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła w Wodyniach

Z jednym z obrazów umieszczonych w świątyni w Wodyniach wiąże się współczesna historia. Jest to obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, namalowany po II wojnie światowej. Jego autor, Franciszek Soćka, został w czasie wojny wywieziony do obozu w Oświęcimiu i... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Wawrzyńca w Bliznie

Kościół pw. św. Wawrzyńca w Bliznie

Kościół wzniesiony został w 1720 roku z fundacji kasztelana raciążskiego, prawdopodobnie dla pustelników. Stał na odludziu, pośród bagien a tuż przy nim usytuowany był drewniany domek pustelniczy.

Do tej pory tylko jeden dom stoi w... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Jakuba Apostoła w Górze

Kościół pw. św. Jakuba Apostoła w Górze

Góra, Jakub Apostoł i turki

Parafia w Górze została erygowana prawdopodobnie w I połowie XIV wieku. Obecną, czwartą już na tym miejscu świątynię, wzniesiono w 1839 roku, staraniem ówczesnych właścicieli Góry - Feliksa Bogumiła Kołaczkowskiego i... Czytaj dalej